Cổ phiếu là gì?

Cổ phiếu là giấy xác nhận bạn sở hữu một phần công ty cổ phần. Mua một cổ phiếu Vinamilk nghĩa là bạn là đồng chủ sở hữu Vinamilk — phần rất nhỏ, nhưng đúng nghĩa chủ sở hữu chứ không phải người cho vay. Vì thế bạn được chia lợi nhuận khi công ty có lãi, và cũng chịu mất giá khi công ty đi xuống. Không ai bảo đảm cho bạn khoản này, kể cả doanh nghiệp phát hành.

Nắm cổ phiếu thì được gì

Ba quyền chính. Cổ tức — phần lợi nhuận chia cho cổ đông, trả bằng tiền mặt hoặc bằng chính cổ phiếu; đại hội cổ đông quyết chia bao nhiêu, và công ty đang lỗ hoặc đang dồn tiền mở rộng thì có quyền không chia. Quyền biểu quyết — mỗi cổ phiếu phổ thông một phiếu tại đại hội cổ đông; cá nhân nhỏ lẻ gần như không đổi được kết quả, nhưng đó là cơ chế khiến ban lãnh đạo phải giải trình. Quyền chuyển nhượng — bán lại cho người khác, và với cổ phiếu đã niêm yết thì bán được trong vài giây.

Ba con số hay bị nhầm lẫn

Mệnh giá cổ phiếu niêm yết ở Việt Nam luôn là 10.000 đồng — con số kế toán, dùng để tính vốn điều lệ, không nói gì về giá trị thật. Thị giá là giá đang mua bán trên sàn, do cung cầu quyết định, có thể gấp nhiều lần hoặc thấp hơn mệnh giá. Vốn hoá thị trường = thị giá × số cổ phiếu đang lưu hành — đây mới là con số “thị trường đang định giá công ty này bao nhiêu”. Một doanh nghiệp vốn điều lệ 1.000 tỷ hoàn toàn có thể có vốn hoá 20.000 tỷ, và ngược lại.

Cổ phiếu khác trái phiếu ở thứ tự xếp hàng

Khi doanh nghiệp gặp chuyện, thứ tự trả nợ là: thuế và lương người lao động, rồi chủ nợ (gồm người giữ trái phiếu), cuối cùng mới tới cổ đông. Nói cách khác, cổ đông đứng cuối hàng — đổi lại họ là người hưởng phần trên nếu công ty thắng lớn, phần mà chủ nợ không được chia. Đây là điều cần nhớ trước khi mua cổ phiếu của một công ty đang nợ nhiều.

Đọc một mã cổ phiếu như thế nào

Trước khi nhìn biểu đồ giá, ba câu hỏi đáng hỏi hơn: công ty này kiếm tiền bằng việc gì, doanh thu và lợi nhuận mấy năm gần đây đi lên hay đi xuống, và đang nợ bao nhiêu. Doanh nghiệp niêm yết bắt buộc công bố báo cáo tài chính nên cả ba đều tra được. Hồ sơ 240 doanh nghiệp niêm yết trên CV Work gom sẵn vốn hoá, doanh thu, lợi nhuận nhiều năm và số nhân sự trích từ thuyết minh báo cáo tài chính — đủ để trả lời hai câu đầu trong vài phút.

Với người đi làm

Nhiều công ty niêm yết phát hành cổ phiếu ESOP cho nhân viên với giá ưu đãi, kèm điều kiện làm đủ số năm mới được bán. Khi thương lượng lương, phần ESOP nên được quy ra tiền theo thị giá hiện tại và nhân với xác suất bạn ở lại đủ lâu — chứ không phải theo mức giá mà người tuyển dụng hy vọng.