Lương Gross là gì?

Lương Gross là tổng lương trước khấu trừ — bao gồm lương thực nhận cộng các khoản người lao động phải đóng: bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và thuế thu nhập cá nhân. Lương Net là số tiền thực nhận sau khi đã trừ hết những khoản đó.

Hai con số này tồn tại song song vì chúng phục vụ hai việc khác nhau. Doanh nghiệp cần một con số để ghi hợp đồng, tính đóng bảo hiểm và khấu trừ thuế — đó là Gross. Người đi làm cần biết cuối tháng tài khoản nhận bao nhiêu — đó là Net. Rắc rối bắt đầu khi hai bên nói hai con số mà không ai nói rõ mình đang nói cái nào.

Cách tính, kèm một ví dụ đủ bước

Công thức: Net = Gross − bảo hiểm bắt buộc − thuế thu nhập cá nhân. Phần bảo hiểm người lao động đóng là 10,5% tiền lương làm căn cứ đóng (8% bảo hiểm xã hội, 1,5% bảo hiểm y tế, 1% bảo hiểm thất nghiệp) theo quy định hiện hành. Thuế tính trên phần còn lại sau khi trừ bảo hiểm và trừ giảm trừ gia cảnh — hiện là 15.500.000 đồng/tháng cho bản thân và 6.200.000 đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc đã đăng ký.

Ví dụ với mức Gross 30 triệu đồng/tháng, không người phụ thuộc, giả định lương đóng bảo hiểm bằng lương Gross: bảo hiểm bị trừ 3.150.000 đồng, thuế thu nhập cá nhân 635.000 đồng, còn lại thực nhận 26.215.000 đồng. Con số chênh so với Gross không phải công ty giữ lại — nó đi vào quỹ bảo hiểm đứng tên bạn và vào ngân sách.

Muốn thử với mức lương và số người phụ thuộc của riêng bạn, dùng công cụ tính lương Gross sang Net — cùng tham số luật với ví dụ ở trên.

Gross không đồng nghĩa với 'tổng thu nhập'

Đây là chỗ nhầm tốn tiền nhất. Trong một bảng lương thường có ba con số khác nhau: tổng thu nhập (gồm cả phụ cấp, thưởng, tiền làm thêm), lương Gross ghi trong hợp đồng, và tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm. Nhiều nơi để mức đóng bảo hiểm thấp hơn hẳn thu nhập thật bằng cách tách phần lớn thu nhập thành phụ cấp. Trước mắt bạn cầm về nhiều hơn vì bị trừ ít hơn; đổi lại lương hưu, trợ cấp thất nghiệp, chế độ thai sản và ốm đau sau này đều tính trên mức đóng thấp đó.

Cũng cần biết mức đóng có trần: phần bảo hiểm xã hội và y tế đóng tối đa trên 50.600.000 đồng (20 lần lương cơ sở 2.530.000 đồng), bảo hiểm thất nghiệp tối đa trên 106.200.000 đồng (20 lần lương tối thiểu vùng I). Thu nhập vượt trần thì phần vượt không bị trừ thêm bảo hiểm — nên với lương cao, tỉ lệ khấu trừ thực tế thấp hơn 10,5%.

Nên thoả thuận theo Gross hay theo Net

Thực tế thị trường Việt Nam: doanh nghiệp lớn và công ty nước ngoài gần như luôn nói Gross, còn nhiều công ty nhỏ quen nói Net cho dễ hình dung. Cách an toàn là thống nhất theo Gross rồi tự quy ra Net, vì Gross là con số duy nhất không đổi khi hoàn cảnh cá nhân của bạn thay đổi. Đăng ký thêm một người phụ thuộc, hay luật điều chỉnh giảm trừ gia cảnh, thì Net đổi trong khi Gross vẫn thế.

Nếu công ty đề nghị trả theo Net, hãy yêu cầu ghi rõ trong hợp đồng rằng đó là số thực nhận và bên sử dụng lao động chịu phần thuế phát sinh — nói miệng thì đến tháng có biến động thuế sẽ tranh cãi.

Ba chỗ hay vỡ trận

Thư mời ghi Net, hợp đồng ghi Gross. Đọc kỹ trước khi ký: khi hai văn bản lệch nhau, cái có giá trị pháp lý là hợp đồng lao động.

Lương thử việc. Tiền lương thử việc tính theo tỉ lệ luật định trên lương của công việc đó, nên hỏi rõ tỉ lệ áp trên con số nào — Gross hay Net — kẻo tháng đầu nhận thấp hơn tưởng tượng khá nhiều.

Thưởng và tháng 13. Các khoản này cũng chịu thuế thu nhập cá nhân, nên con số thưởng công bố luôn là Gross. Tháng nhận thưởng, thu nhập tính thuế dồn lên một kỳ có thể đẩy bạn sang bậc thuế cao hơn.

Kiểm tra trên phiếu lương

Mỗi tháng nên đối chiếu ba dòng: mức lương đóng bảo hiểm, số tiền bảo hiểm bị trừ, và thuế thu nhập cá nhân đã khấu trừ. Nếu số bảo hiểm bị trừ không bằng 10,5% của mức lương đóng, hoặc mức lương đóng thấp bất thường so với hợp đồng, hãy hỏi bộ phận nhân sự ngay trong tháng — sửa sai sót của một kỳ dễ hơn nhiều so với truy lại sau vài năm.

Ví dụ: cùng Gross, khác mức, khác thực nhận

Bốn mức lương phổ biến, giả định 0 người phụ thuộc và lương đóng bảo hiểm bằng lương Gross:

• Gross 15 triệu → thực nhận khoảng 13.425.000 đồng
• Gross 20 triệu → thực nhận khoảng 17.780.000 đồng
• Gross 30 triệu → thực nhận khoảng 26.215.000 đồng
• Gross 50 triệu → thực nhận khoảng 42.325.000 đồng

Để ý khoảng cách giãn dần: lương càng cao thì phần trăm bị trừ càng lớn vì thuế luỹ tiến, dù tiền bảo hiểm bị chặn bởi trần đóng. Có người phụ thuộc đã đăng ký thì thực nhận cao hơn các con số trên.