Lương Net là gì?

Lương Net là lương thực nhận — số tiền thật sự về tài khoản sau khi lương Gross đã bị trừ bảo hiểm bắt buộc và thuế thu nhập cá nhân. Công thức gọn: Net = Gross − bảo hiểm − thuế.

Người đi làm ở Việt Nam quen nghĩ theo Net vì đó là con số dùng để trả tiền nhà, tiền học, tiền chợ. Nhưng chính vì Net phụ thuộc vào hoàn cảnh của từng người, hai đồng nghiệp cùng mức Gross vẫn có thể nhận về hai con số khác nhau — người có hai con đã đăng ký người phụ thuộc nhận nhiều hơn người độc thân.

Tính ngược từ Net ra Gross khó hơn tưởng

Đi từ Gross xuống Net chỉ là phép trừ. Đi ngược lại thì không, vì thuế thu nhập cá nhân tính luỹ tiến từng phần: mỗi phần thu nhập rơi vào một bậc có thuế suất riêng, nên không thể nhân một tỉ lệ cố định. Muốn ra đúng con số phải dò dần hoặc dùng công cụ. Thực tế đàm phán, đây là lý do bạn nên chốt Gross: chốt Net rồi mới quy ngược thì hai bên rất dễ ra hai kết quả lệch nhau.

Tham chiếu nhanh theo quy định hiện hành: bảo hiểm người lao động đóng 10,5% trên tiền lương làm căn cứ đóng, giảm trừ gia cảnh 15.500.000 đồng/tháng cho bản thân và 6.200.000 đồng/tháng mỗi người phụ thuộc. Với Gross 30 triệu, không người phụ thuộc, thực nhận khoảng 26.215.000 đồng. Dùng công cụ quy đổi Gross ↔ Net để tính theo trường hợp của bạn.

Net không phải con số đứng yên

Cùng một hợp đồng, số thực nhận vẫn xê dịch giữa các tháng vì bốn lý do. Đăng ký người phụ thuộc: mỗi người được giảm trừ thêm nên thuế giảm ngay kỳ kế tiếp. Tháng có thưởng: thu nhập dồn vào một kỳ đẩy phần chịu thuế lên bậc cao hơn, nên tháng thưởng thường bị trừ thuế nặng hơn cảm giác. Luật thay đổi: mức giảm trừ gia cảnh và biểu thuế được điều chỉnh theo thời kỳ. Quyết toán thuế cuối năm: khấu trừ hằng tháng chỉ là tạm tính, cuối năm quyết toán mới ra số đúng, và bạn có thể được hoàn lại nếu bị trừ thừa.

Riêng khoản hoàn thuế, nhiều người bỏ quên. Nếu trong năm bạn có tháng nghỉ việc không lương, hoặc đăng ký người phụ thuộc muộn, khả năng cao là đã nộp thừa và có thể làm thủ tục hoàn.

Nhận lương Net thì ghi hợp đồng thế nào

Thoả thuận Net là hợp pháp, nhưng phải viết cho chặt. Hợp đồng nên nêu rõ con số là tiền lương thực nhận sau thuế và bảo hiểm phần người lao động, và ghi mức tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm là bao nhiêu. Thiếu vế thứ hai, doanh nghiệp có thể đóng bảo hiểm trên một mức rất thấp mà bạn vẫn nhận đủ Net như hứa — bạn không mất tiền hôm nay nhưng mất quyền lợi dài hạn.

Đây cũng là câu hỏi nên đặt ngay ở buổi thương lượng, chứ không phải sau khi đã ký: “mức lương đóng bảo hiểm ghi trong hợp đồng là bao nhiêu?”.

Đừng chỉ so Net khi cân nhắc hai lời mời

Hai chỗ làm cùng Net 20 triệu vẫn có thể chênh nhau rất xa: một nơi đóng bảo hiểm trên mức thật, có tháng 13 ghi trong quy chế, có bảo hiểm sức khoẻ; nơi kia đóng bảo hiểm mức sàn và mọi khoản thêm đều “tuỳ tình hình”. Khi so sánh, hãy quy về tổng gói: thực nhận hằng tháng, mức đóng bảo hiểm, các khoản chắc chắn có bằng văn bản, và chi phí đi lại — bốn thứ đó mới nói lên giá trị thật của một lời mời.

Đăng ký người phụ thuộc — việc đơn giản mà nhiều người bỏ qua

Mỗi người phụ thuộc được giảm trừ 6.200.000 đồng/tháng, nghĩa là phần thu nhập chịu thuế giảm đúng bằng đó. Người phụ thuộc có thể là con chưa thành niên, con đang đi học, hoặc cha mẹ, người thân không nơi nương tựa mà bạn đang trực tiếp nuôi dưỡng, khi đáp ứng điều kiện về thu nhập theo quy định.

Thủ tục làm qua bộ phận nhân sự của công ty, cần giấy tờ chứng minh quan hệ và mã số thuế người phụ thuộc. Điểm hay bị bỏ lỡ: đăng ký muộn trong năm thì phần giảm trừ của những tháng trước vẫn được tính khi quyết toán thuế cuối năm — tức là bạn không mất, nhưng phải nhớ quyết toán để nhận lại. Ai từng có năm nghỉ việc vài tháng, hoặc đăng ký người phụ thuộc giữa năm, thì khả năng cao đang có một khoản hoàn thuế chưa lấy.

Đọc phiếu lương của chính mình

Một phiếu lương đầy đủ nên có bốn nhóm dòng: thu nhập (lương, phụ cấp, làm thêm), các khoản giảm trừ (bảo hiểm, thuế), mức lương làm căn cứ đóng bảo hiểm, và số thực nhận. Nếu phiếu lương công ty gửi chỉ có một con số cuối cùng, hãy yêu cầu bản chi tiết — đó là quyền của bạn và cũng là cách duy nhất phát hiện sai sót trong tháng thay vì sau nhiều năm.

Ví dụ: ba đồng nghiệp cùng Gross 20 triệu

An độc thân, chưa đăng ký người phụ thuộc: thực nhận khoảng 17.780.000 đồng.

Bình có một con nhỏ đã đăng ký người phụ thuộc: được giảm trừ thêm 6.200.000 đồng/tháng nên phần thu nhập chịu thuế giảm, thực nhận cao hơn An.

Chi cũng độc thân nhưng công ty ghi lương đóng bảo hiểm chỉ 6 triệu, phần còn lại là phụ cấp: bị trừ bảo hiểm ít hơn nên cầm về nhiều hơn An mỗi tháng — nhưng khi Chi nghỉ thai sản hoặc mất việc, mọi chế độ đều tính trên nền 6 triệu đó.

Ba trường hợp cùng một con số trên thư mời, ba kết quả khác nhau. Đó là lý do chỉ so Net giữa hai lời mời là chưa đủ.