Cookie là gì?

Cookie (trong ngữ cảnh Internet) là một mẩu dữ liệu nhỏ mà website gửi cho trình duyệt và trình duyệt lưu lại, rồi gửi trả về mỗi lần bạn quay lại trang đó. Nó tồn tại vì một lý do kỹ thuật rất đơn giản: web vốn không nhớ gì cả, mỗi lần tải trang là một lần gặp mới. Cookie là cuốn sổ tay để trang nhận ra “vẫn là người vừa nãy”.

Nhờ nó mà bạn không phải đăng nhập lại sau mỗi cú bấm, giỏ hàng không rỗng khi chuyển trang, và trang nhớ bạn chọn giao diện tối hay ngôn ngữ nào. Đây là mặt hữu ích, gần như không thể bỏ.

Hai loại cookie và vì sao chỉ một loại gây tranh cãi

Cookie của chính trang (first-party) do trang bạn đang xem đặt ra, phục vụ việc vận hành: giữ đăng nhập, giữ giỏ hàng, ghi nhớ tuỳ chọn. Chặn hết loại này thì nhiều trang gần như không dùng được.

Cookie của bên thứ ba (third-party) do một tên miền khác đặt vào trong lúc bạn xem trang — thường là mạng quảng cáo hoặc công cụ đo lường. Vì cùng một mạng quảng cáo có mặt trên hàng nghìn website, nó ghép được đường đi của bạn qua nhiều trang khác nhau. Đây chính là lý do bạn xem một đôi giày rồi thấy nó bám theo mình cả tuần, và cũng là loại đang bị siết bởi quy định về dữ liệu cá nhân ở nhiều nước.

Bảng “Chấp nhận cookie” hiện ra để làm gì

Đó là phần thực thi của các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân: website phải hỏi ý kiến trước khi đặt cookie không thiết yếu. Ba lựa chọn thường thấy là chấp nhận tất cả, chỉ chấp nhận loại cần thiết, hoặc mở phần tuỳ chỉnh để chọn từng nhóm. Bấm “chỉ loại cần thiết” hầu như không ảnh hưởng tới việc dùng trang — nó chỉ cắt phần đo lường và quảng cáo.

Cookie không phải virus và không chạy được như một chương trình: nó chỉ là dữ liệu. Nhưng cookie phiên đăng nhập thì đáng bảo vệ như mật khẩu — ai lấy được nó có thể vào tài khoản mà không cần mật khẩu. Vì vậy: đăng xuất trên máy dùng chung, và xoá cookie khi máy có dấu hiệu bị theo dõi.

Xoá cookie: được gì, mất gì

Xoá cookie sẽ đăng xuất bạn khỏi các trang, làm mất giỏ hàng và tuỳ chọn đã lưu. Đổi lại, đây là bước xử lý sự cố hiệu quả bậc nhất khi trang web dở chứng: đăng nhập không vào, trang tải sai giao diện, giỏ hàng hiện món không đúng. Trên trình duyệt, mục này thường nằm ở phần cài đặt quyền riêng tư, chung với bộ nhớ đệm.

Chế độ ẩn danh cũng dùng cookie, chỉ khác ở chỗ tất cả bị xoá khi bạn đóng cửa sổ. Nó giúp không lưu dấu vết trên chính máy đó, chứ không làm bạn vô hình với website hay nhà mạng.

Cookie trong nghề marketing và bán hàng trực tuyến

Đây là khái niệm nền của cả nhóm nghề digital marketing, quảng cáo trực tuyến, thương mại điện tử và phân tích dữ liệu. Cookie là thứ khiến ba việc sau chạy được: đo lường (biết người dùng đến từ đâu, làm gì trên trang), tiếp thị lại (hiển thị quảng cáo cho người đã ghé thăm), và quy kết chuyển đổi (đơn hàng này đến từ chiến dịch nào).

Cũng vì thế, hiểu giới hạn của cookie là kỹ năng đang được hỏi tới nhiều hơn trong phỏng vấn: khi cookie bên thứ ba bị hạn chế, các đội marketing phải chuyển sang dữ liệu do chính doanh nghiệp thu thập và đo lường phía máy chủ. Ứng viên nói được sự khác nhau giữa hai cách này thường có lợi thế rõ rệt so với người chỉ biết bật một chiến dịch quảng cáo.

Ví dụ: đôi giày bám theo bạn cả tuần

Thứ hai. Bạn xem một đôi giày trên trang bán hàng nhưng không mua. Trang đó nhúng mã đo lường của một mạng quảng cáo; mã này đặt một cookie bên thứ ba lên trình duyệt của bạn, ghi lại “người này đã xem sản phẩm mã X”.

Thứ ba tới thứ sáu. Bạn đọc báo, xem một trang công thức nấu ăn — cả hai trang này cũng nhúng mã của đúng mạng quảng cáo đó. Nó đọc lại cookie cũ, nhận ra bạn, và hiển thị đúng đôi giày.

Nhìn từ phía người làm nghề. Đây gọi là tiếp thị lại. Khi cookie bên thứ ba bị chặn, chuỗi này đứt: mạng quảng cáo không nhận ra bạn ở trang thứ hai nữa. Đó là lý do các đội marketing chuyển sang dữ liệu do chính doanh nghiệp thu thập — danh sách khách đã đăng ký, đã mua — thay vì phụ thuộc vào việc theo dấu qua nhiều trang.