API là gì?

API — Application Programming Interface, giao diện lập trình ứng dụng — là "cầu nối" cho phép hai phần mềm nói chuyện với nhau. Ví dụ khi ứng dụng đặt xe hiển thị bản đồ, nó gọi API của dịch vụ bản đồ để lấy dữ liệu, thay vì tự xây bản đồ.

API giúp lập trình viên tái sử dụng chức năng có sẵn (thanh toán, đăng nhập, gửi tin nhắn…) và tích hợp các hệ thống. Hiểu và làm việc với API là kỹ năng cơ bản của lập trình viên hiện đại.

API hoạt động ra sao: yêu cầu, phản hồi và hợp đồng giữa hai bên

Một lần gọi API gồm hai nửa. Bên gọi gửi yêu cầu tới một địa chỉ xác định, kèm thông tin cần thiết và thường kèm khoá xác thực để chứng minh mình được phép. Bên nhận trả về phản hồi: một mã trạng thái cho biết thành công hay lỗi, và dữ liệu ở định dạng máy đọc được — phổ biến nhất hiện nay là JSON.

Điều làm API khác một trang web là nó có hợp đồng: tài liệu quy định gửi gì, nhận gì, lỗi nào nghĩa là sao. Hợp đồng đó cho phép hai đội ở hai công ty khác nhau làm việc song song mà không cần biết bên kia viết bằng ngôn ngữ gì. Cũng vì vậy, phá vỡ hợp đồng — đổi tên trường, bỏ một trường — là việc nghiêm trọng, nên API thường có phiên bản để bên cũ còn kịp chuyển.

Các kiểu API hay gặp trong tin tuyển dụng

REST là phong cách phổ biến nhất: mỗi tài nguyên có địa chỉ riêng, thao tác theo các phương thức đọc – tạo – sửa – xoá. GraphQL cho bên gọi tự chọn đúng những trường mình cần trong một lần hỏi, hợp với ứng dụng di động muốn tiết kiệm dữ liệu. Webhook đi ngược chiều: thay vì bạn hỏi liên tục "có gì mới không", hệ thống kia tự gọi về bạn khi có sự kiện — đây là cách cổng thanh toán báo giao dịch thành công. Ngoài ra còn gRPC dùng nhiều trong giao tiếp giữa các dịch vụ nội bộ vì nhanh và chặt chẽ về kiểu dữ liệu.

Tin tuyển dụng thường viết gộp là "kinh nghiệm xây dựng và tích hợp API". Trên thực tế, xây API và tích hợp API là hai kỹ năng khác nhau: xây thì lo thiết kế, phân quyền, giới hạn lượt gọi và tương thích ngược; tích hợp thì lo đọc tài liệu, xử lý lỗi và những tình huống mạng chập chờn.

API trong công việc của người không lập trình

API không còn là chuyện riêng của lập trình viên. Người làm marketing nối công cụ quảng cáo với bảng báo cáo qua API; người làm vận hành dùng các nền tảng tự động hoá kéo dữ liệu giữa các phần mềm mà không viết một dòng mã; người làm dữ liệu lấy số liệu từ hệ thống nội bộ bằng API thay vì xin xuất tệp thủ công mỗi tuần.

Mức hiểu đủ dùng cho nhóm này khá khiêm tốn: biết khoá xác thực là gì và không để lộ, đọc được tài liệu để biết cần gửi gì, hiểu rằng nhà cung cấp giới hạn số lượt gọi, và biết một phản hồi lỗi nói lên điều gì. Đó là kỹ năng đáng học vì nó biến việc lặp lại hằng tuần thành việc chạy tự động.

Ví dụ: ứng dụng gọi xe dùng bao nhiêu API trong một chuyến

Bạn mở ứng dụng: nó gọi API bản đồ để hiển thị vị trí và tìm địa chỉ. Bạn đặt chuyến: hệ thống gọi API tính quãng đường và giá. Bạn thanh toán bằng ví điện tử: ứng dụng chuyển sang API của ví, và khi giao dịch xong, ví gọi ngược lại bằng webhook để báo kết quả. Tài xế nhận chuyến: một API khác gửi thông báo đẩy về máy bạn. Hoá đơn điện tử cuối chuyến lại là một API nữa nối với nhà cung cấp hoá đơn.

Không một công ty nào tự xây tất cả những mảnh đó. Giá trị của API là cho phép một đội nhỏ ghép các dịch vụ sẵn có thành sản phẩm hoàn chỉnh, và tập trung công sức vào phần thật sự là của mình — ở ví dụ trên là thuật toán ghép tài xế với khách.