CV WorkBài test IQ cộng dồn (Kraepelin): cách làm và cách luyện
Phỏng vấn · 10 phút đọc
Ai ứng tuyển vào doanh nghiệp Nhật hoặc thi tuyển đơn hàng đi Nhật đều có thể gặp một tờ giấy kín chữ số, kèm một yêu cầu nghe rất dễ: cộng hai số đứng cạnh nhau. Ở Việt Nam bài này hay được gọi là bài test IQ cộng dồn. Tên gốc của nó là Uchida-Kraepelin (tiếng Nhật: 内田クレペリン検査), và điều quan trọng nhất cần biết trước khi làm: đây không phải bài đo IQ. Người chấm không chỉ đếm bạn cộng được bao nhiêu phép, mà xem nhịp làm việc của bạn thay đổi thế nào qua từng phút.
Bài test cộng dồn là gì
Bài do nhà tâm lý học người Nhật Uchida Yūzaburō xây dựng, dựa trên các nghiên cứu về phép cộng liên tục của bác sĩ tâm thần người Đức Emil Kraepelin. Đơn vị phát hành bài chính thức hiện nay ở Nhật cho biết mỗi năm có khoảng 700.000 lượt người làm, dùng trong tuyển dụng, bố trí nhân sự, quản lý an toàn lao động và giáo dục.
Khác với MBTI hay DISC — nơi bạn tự trả lời câu hỏi về bản thân nên có thể chọn đáp án "đẹp" — bài cộng dồn thuộc nhóm trắc nghiệm qua thao tác: bạn làm một việc rất đơn giản lặp đi lặp lại, và chính cách bạn làm việc đó bộc lộ đặc điểm làm việc. Vì thế gần như không có mẹo nào lách được.
Cách làm từng bước
- Tờ đề: mỗi dòng có khoảng 116 chữ số, chủ yếu từ 3 đến 9, xếp ngẫu nhiên. Tờ chia hai nửa, mỗi nửa 15 dòng.
- Việc của bạn: cộng hai số đứng cạnh nhau và chỉ viết chữ số hàng đơn vị của kết quả vào khoảng trống giữa hai số đó. Ví dụ 7 + 8 = 15 thì viết 5; 3 + 4 = 7 thì viết 7.
- Mỗi dòng 1 phút: hết một phút, người coi thi hô "chuyển" (bản gốc tiếng Nhật là 次 — "tsugi") thì bỏ dở dòng đang làm, xuống đầu dòng kế tiếp làm tiếp.
- Nhịp cả bài: làm 15 phút (15 dòng) → nghỉ 5 phút → làm tiếp 15 phút (15 dòng). Tổng khoảng 35 phút, chưa tính phần hướng dẫn và làm thử.
- Không tẩy: phần lớn nơi thi không cho dùng tẩy. Viết sai thì gạch nhẹ hoặc đánh dấu theo hướng dẫn rồi làm tiếp, đừng dừng lại sửa.
Ví dụ một đoạn dòng đề là 7 8 5 3 9 6 4 8. Bạn cộng lần lượt từng cặp liền kề và viết:
| Cặp số | 7+8 | 8+5 | 5+3 | 3+9 | 9+6 | 6+4 | 4+8 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Tổng | 15 | 13 | 8 | 12 | 15 | 10 | 12 |
| Viết vào | 5 | 3 | 8 | 2 | 5 | 0 | 2 |
Dòng đề có 8 số thì bạn viết 7 kết quả — mỗi khoảng trống giữa hai số một chữ số.
Ở các kỳ tuyển trong nước, bài hay được rút gọn (ít dòng hơn, hoặc thời gian mỗi dòng khác). Trước khi bắt đầu, hỏi lại người coi thi: mỗi dòng bao lâu, làm bao nhiêu dòng, sai thì đánh dấu thế nào.
Người chấm nhìn gì
Bài được chấm trên ba thứ:
| Thứ được đo | Tiếng Nhật | Nói lên điều gì |
|---|---|---|
| Lượng làm được | 作業量 | Tổng số phép cộng — tốc độ xử lý khi làm việc đơn giản |
| Đường cong làm việc | 作業曲線 | Số phép của từng dòng nối thành đường — nhịp làm việc lên xuống thế nào |
| Lỗi sai | 誤答 | Tỷ lệ và vị trí lỗi — độ cẩn thận, lúc nào bắt đầu đuối |
Đơn vị phát hành mô tả kết quả theo ba đặc tính: 発動性, 可変性 và 亢進性 — tạm hiểu là khả năng bắt nhịp vào việc, mức dao động của nhịp làm, và độ "hăng" khi làm. Với người đi thi, cách hiểu thực dụng nhất nằm ở hình dạng đường cong.
Đường cong "chuẩn" trông thế nào
Đường cong được coi là điển hình (tiếng Nhật: 定型曲線) có mấy nét quen thuộc:
- Nửa đầu hơi giống chữ U: dòng đầu nhiều vì mới vào còn sung sức, giữa bài giảm dần, gần cuối nhích lên một chút.
- Nửa sau bắt đầu cao hơn nửa đầu nhờ 5 phút nghỉ, rồi giảm dần về cuối.
- Lên xuống giữa các dòng vừa phải, không dòng nào tụt hẳn rồi vọt lên bất thường.
- Ít lỗi, và lỗi không dồn cục ở một đoạn.
Những dấu hiệu khiến người chấm để ý: lượng làm được rất thấp; đường cong răng cưa, dòng này gấp đôi dòng kia; nửa sau tụt mạnh; nghỉ xong mà không khá lên; hoặc lỗi nhiều.
Có "điểm đỗ" không?
Không có ngưỡng đỗ chính thức nào được công bố chung. Mỗi doanh nghiệp tự đặt yêu cầu cho vị trí của mình, và kết quả bài cộng dồn thường được đặt cạnh phỏng vấn, bài kiểm tra tay nghề, sức khoẻ — hiếm khi là thứ duy nhất quyết định. Những con số "phải đạt X phép mỗi phút" lan truyền trên mạng chỉ là kinh nghiệm truyền miệng, đừng coi là chuẩn.
Bài cộng dồn gặp ở đâu trong tuyển dụng
- Doanh nghiệp Nhật tại Việt Nam tuyển công nhân, kỹ thuật viên, nhân viên văn phòng — nhất là ở các khu công nghiệp có nhiều nhà máy vốn Nhật.
- Tuyển thực tập sinh kỹ năng, lao động đi Nhật: bài cộng dồn thường đi cùng test IQ bằng hình, kiểm tra tay nghề và kiểm tra thể lực. Xem các công ty xuất khẩu lao động Nhật Bản đang được liệt kê trên CV Work.
- Một số doanh nghiệp Việt dùng bài này cho vị trí cần độ bền và chính xác cao như kiểm hàng, vận hành máy, kế toán nhập liệu.
Các dạng bài test đầu vào khác — IQ, tư duy số liệu, tiếng Anh, tính cách, tình huống — và thời lượng thường gặp của từng dạng có ở trang bài test tuyển dụng.
Cách luyện đúng
1. Thuộc bảng chữ số hàng đơn vị
Vì chỉ dùng các số từ 3 đến 9, toàn bộ bài chỉ có 28 cặp số khác nhau. Luyện đến mức nhìn cặp số là tay tự viết ra kết quả, không còn nhẩm "7 cộng 8 bằng 15, bỏ 1 còn 5". Bảng dưới là chữ số cần viết cho từng cặp:
| + | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 3 | 6 | 7 | 8 | 9 | 0 | 1 | 2 |
| 4 | 7 | 8 | 9 | 0 | 1 | 2 | 3 |
| 5 | 8 | 9 | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 6 | 9 | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 7 | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 8 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 9 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
Mẹo nhớ: cặp nào có tổng từ 10 trở lên thì chữ số cần viết bằng tổng trừ đi 10 — tức là 7 + 8 viết 5, 9 + 9 viết 8, 6 + 4 viết 0.
2. Luyện đúng nhịp thật
Tự tạo tờ đề bằng các số ngẫu nhiên từ 3 đến 9, mỗi dòng dài hơn mức bạn làm được trong một phút. Bấm giờ 1 phút một dòng, làm 15 dòng, nghỉ 5 phút, làm thêm 15 dòng. Sau đó đếm số phép từng dòng và vẽ đường cong của chính mình: bạn sẽ thấy ngay mình đuối ở phút thứ mấy và nghỉ xong có khá lên không.
Ba dòng để làm thử ngay (mỗi dòng 24 số, thử làm trong 30 giây):
9 8 8 8 3 8 8 5 9 8 6 4 5 4 3 9 9 3 3 5 8 9 4 5 8 9 7 5 6 3 8 5 7 3 3 5 5 8 5 3 8 8 5 5 7 3 5 5 5 3 8 5 3 3 6 5 3 9 6 9 7 5 7 3 8 8 5 9 5 4 5 7
Đáp án (23 chữ số mỗi dòng):
7 6 6 1 1 6 3 4 7 4 0 9 9 7 2 8 2 6 8 3 7 3 9 7 6 2 1 9 1 3 2 0 6 8 0 3 3 8 1 6 3 0 2 0 8 0 8 1 3 8 6 9 1 8 2 5 5 6 2 2 0 1 6 3 4 4 9 9 2
3. Chính xác trước, tốc độ sau
Tốc độ tăng dần theo số lần luyện, còn thói quen viết sai thì rất khó bỏ. Giai đoạn đầu cứ làm chậm mà đúng; khi tỷ lệ sai đã thấp mới ép nhanh.
4. Giữ đều tay, đừng dốc hết sức phút đầu
Phút đầu làm nhanh hơn là bình thường. Điều cần tránh là bứt tốc rồi đuối hẳn ở giữa, hoặc buông xuôi mấy dòng cuối vì nghĩ "sắp hết giờ". Một nhịp đều, có nhích lên sau giờ nghỉ, chính là thứ người chấm muốn thấy.
5. Chuẩn bị cho buổi thi
- Ngủ đủ đêm trước — bài dài 35 phút, thiếu ngủ lộ ra rất rõ ở nửa sau.
- Mang bút chì hoặc bút theo yêu cầu, thêm một cây dự phòng.
- Viết số gọn, rõ, cùng cỡ; số viết nguệch ngoạc có thể bị tính là sai.
- 5 phút nghỉ: thả lỏng tay, hít thở, đừng xem lại nửa đầu.
Đừng cố "vẽ" đường cong cho đẹp — ví dụ cố tình làm chậm phút giữa. Đường cong tạo tác thường lộ ra thành đường cong bất thường, bất lợi hơn là làm tự nhiên.
Sau bài test là gì
Thường là phỏng vấn — ở doanh nghiệp Nhật hay có một vòng phỏng vấn bằng tiếng Nhật hoặc có phiên dịch. Chuẩn bị trước bộ câu hỏi phỏng vấn theo nhóm nghề, và nếu vị trí yêu cầu tiếng Nhật, xem cách viết email cảm ơn sau phỏng vấn bằng tiếng Nhật để gửi ngay trong ngày. Tìm việc ở doanh nghiệp Nhật thì bắt đầu từ các việc làm cần tiếng Nhật.